SIÊU HOT! Tặng ebook nguyên tắc quản lý tiền từ Tony Robbins

Chứng khoán là gì? Hướng dẫn cơ bản trước khi đầu tư chứng khoán

Bạn mới bắt đầu tìm hiểu về đầu tư chứng khoán? Bạn muốn thử đầu tư nhưng không biết bắt đầu từ đâu?

Cùng Hãy Đầu Tư tìm hiểu cách tham gia thị trường chứng khoán, các bước đầu tư chứng khoán trực tuyến… được biên tập & tổng hợp dễ hiểu nhất.

Chứng khoán là gì?

Chứng khoán là 1 bằng chứng xác nhận (giấy chứng nhận) sở hữu hợp pháp của người sở hữu chứng khoán đối với tài sản, hoặc phần vốn của công ty hay tổ chức phát hành.

Tại Điều 4 Luật Chứng khoán 2019 định nghĩa:

1. Chứng khoán là tài sản, bao gồm các loại sau đây:

a) Cổ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ quỹ;

b) Chứng quyền, chứng quyền có bảo đảm, quyền mua cổ phần, chứng chỉ lưu ký;

c) Chứng khoán phái sinh;

d) Các loại chứng khoán khác do Chính phủ quy định.

Để hiểu 1 cách đơn giản, ở thị trường Việt Nam, khi nhắc đến chứng khoán, bạn có thể hiểu bao gồm 2 loại:

  • Cổ phiếu, và
  • Trái phiếu

Thông thường ở Việt Nam, khi mọi người nói với nhau về “đầu tư chứng khoán” thì đó thường là đề cập đến việc: Đầu tư cổ phiếu.

Cổ phiếu là gì?

Cổ phiếu là giấy chứng nhận số tiền nhà đầu tư đóng góp vào công ty phát hành. Người nắm giữ cổ phiếu trở thành cổ đông và đồng thời là chủ sở hữu của công ty phát hành.

Ví dụ dưới đây là hình ảnh thực tế của 1 cổ phiếu:

Lợi nhuận đầu tư cổ phiếu đến từ đâu?

Khi bạn chơi chứng khoán, bạn có thể kiếm lợi nhuận từ việc mua, bán cổ phiếu trên thị trường chứng khoán.

Cụ thể, dưới đây là 2 thứ bạn có thể thu được khi mua cổ phiếu:

  • Hưởng chênh lệch giá (giữa giá mua và giá bán)
  • Hưởng cổ tức (bằng tiền mặt hoặc bằng cổ phiếu)

Hưởng chênh lệch giá

Khi bạn mua/bán cổ phiếu, lợi nhuận của bạn thu được sẽ được tính bằng công thức:

Lãi/lỗ = (Giá bán – Giá mua) * Số lượng cổ phiếu – (Thuế + Phí giao dịch)

Lấy ví dụ:

  • Số lượng cổ phiếu bạn mua: 10.000 cổ phiếu
  • Giá mua: 20k vnđ/cổ phiếu
  • Giá bán: 30k vnđ/cổ phiếu
  • Thuế: 0,1% giá trị giao dịch (chỉ áp dụng với giao dịch bán)
  • Phí giao dịch: 0,15% giá trị giao dịch

Khi đó, bạn sẽ tính như sau:

  • Phí giao dịch mua: 10.000 * 20k * 0,15% = 300.000đ
  • Phí giao dịch bán: 10.000 * 30k * 0,15% = 450.000đ
  • Thuế phải trả: 10.000 * 30k * 0,1% = 300.000đ

Do đó, lợi nhuận bạn thu được sẽ là:

Lợi nhuận = (30k – 20k) * 10.000 – (300k + 300k+ 450k)  = 98,95 triệu vnđ.

Hưởng cổ tức

Cổ tức là số tiền hoặc cổ phiếu mà công ty sẽ trả cho bạn khi công ty kinh doanh có lãi.

Ví dụ:

Nếu công ty trả cổ tức 2k VNĐ/cổ phiếu và bạn đang có 10.000 cổ phiếu, thì bạn sẽ nhận được 20 triệu VNĐ tiền cổ tức (tương ứng bằng, 2k * 10.000 cổ phiếu).

Cần trang bị gì trước khi đầu tư chứng khoán?

Để tham gia vào thị trường chứng khoán, các nhà đầu tư cần trang bị cho bản thân:

– Vốn

Vốn tham là một trong những yếu tố thiết yếu để đầu tư chứng khoán. Nhà đầu tư cần chuẩn bị cho mình một lượng vốn nhất định, con số vốn sẽ phụ thuộc rất nhiều vào lượng tài sản bạn đang sở hữu, độ rủi ro và kỳ vọng lãi thu về.

– Thiết bị

Sở hữu một thiết bị thông minh như smartphone, tablet hay laptop là rất cần thiết. Chúng đảm bảo cho nhà đầu tư có thể thực hiện giao dịch một cách kịp thời nhất, cập nhật những thông tin về thị trường nhanh nhất.

– Thông tin

Thông tin là một yếu tố không thể thiếu trong quá trình đầu tư. Ngày nay, nhờ sự phát triển của công nghệ thông tin, nguồn thông tin dành cho các nhà đầu tư là vô cùng rộng mở. Trước khi bắt đầu, các nhà đầu tư nên cập nhật các nguồn thông tin chính xác, đa chiều và chuyên sâu từ kinh nghiệm của những người đi trước hay từ các công ty về các thông tin tài chính quan trọng.

– Kiến thức về chứng khoán

Thị trường chứng khoán là một kênh đầu tư sinh lời khá tốt. Tuy nhiên, lợi nhuận cao thì sẽ luôn đi kèm với rủi ro. Vì vậy, việc trau dồi kiến thức về chứng khoán điều vô cùng cần thiết.

Đăng kí tài khoản và mua cổ phiếu như thế nào?

Trong bước tiếp theo này, bạn sẽ cần biết những vấn đề sau:

  • Mở một tài khoản chứng khoán để thực hiện giao dịch mua/bán cổ phiếu
  • Học cách xem bảng giá chứng khoán
  • Tìm hiểu về các “luật chơi” (quy định) khi mua/bán

Mở tài khoản chứng khoán ở đâu tốt nhất?

Để mở tài khoản chứng khoán, bạn cần chọn cho mình 1 công ty chứng khoán uy tín để mở tài khoản. Mỗi công ty chứng khoán sẽ có những quy định khác nhau, mức phí giao dịch khác nhau.

Vậy làm thế nào để bạn biết được công ty chứng khoán nào tốt?

Bạn có thể xem hướng dẫn chi tiết những công ty chứng khoán uy tín nhất và cách mở tài khoản chứng khoán trên website Hãy Đầu Tư.

Xem bảng giá chứng khoán như thế nào?

Bảng giá chứng khoán là nơi thể hiện mức giá mua/bán và khối lượng mua/bán mà mọi người đặt lệnh trên sàn.

Từ đó, nếu bạn có nhu cầu mua/bán cổ phiếu nào đó, bạn sẽ biết được mình cần mua hoặc cần bán ở mức giá nào thì phù hợp.

Mỗi công ty chứng khoán sẽ có 1 bảng giá chứng khoán riêng.

Ví dụ: Bảng giá chứng khoán của Ctck Vndirect: (về cơ bản bảng giá của các sàn là Công ty chứng khoán đều giống nhau)

Điều quan trọng là bạn cần hiểu được thế nào là giá mua, giá bán, khối lượng mua, khối lượng bán, giá khớp lệnh trên bảng giá.

Thời gian giao dịch trên sàn?

Bất kỳ một thị trường hay sàn giao dịch nào cũng đều có “luật chơi” hay những quy định riêng của nó. Và đương nhiên khi bạn tham gia vào thì bạn phải tuân thủ.

Ở Việt Nam hiện tại có 3 sàn giao dịch chứng khoán. Sàn giao dịch chứng khoán Hồ Chí Minh (HOSE), Sàn giao dịch chứng khoán Hà Nội (HNX) và sàn UPCOM, ở đây tôi sẽ gọi tắt là sàn.

Chú ý: về bản chất UPCOM là không được coi là 1 sàn giao dịch (hay, exchange). UPCOM viết tắt của Unlisted Public Company Market. Là nơi giao dịch cho những công ty đại chúng chưa niêm yết.

Các sàn đều mở cửa vào các ngày làm việc trong tuần từ thứ 2 đến thứ 6. Tất nhiên là trừ những ngày lễ, Tết.

Thời gian giao dịch trong ngày từ 9:00 sáng đến 2:45 chiều. Trong đó có khoảng thời gian nghỉ trưa từ 11:30 sáng đến 1:00 chiều.

Phiên Phương thức giao dịch Giờ giao dịch
Sáng Khớp lệnh định kỳ 9h00’ – 9h15’
Khớp lệnh liên tục 9h15’ – 11h30’
Nghỉ trưa 11h30’ – 13h00’
Chiều Khớp lệnh liên tục 13h00’ – 14h30’
Khớp lệnh định kỳ 14h30’ – 14h45’

Ở bảng trên có nhắc đến khớp lệnh định kỳ và khớp lệnh liên tục. Hai phiên khớp lệnh này có nguyên tắc khớp lệnh khác nhau.

Lệnh ATO và ATC – Phiên khớp lệnh định kỳ là gì?

Phiên khớp lệnh định kỳ diễn ra vào 15 phút đầu tiên và 15 phút cuối cùng của 1 ngày giao dịch.

Mục đích của phiên khớp lệnh định kỳ là xác định mức giá mở cửa và mức giá đóng cửa của 1 ngày giao dịch.

Trong các phiên giao dịch này, mức giá mở/đóng cửa được xác định dựa trên mức giá mà tại đó khối lượng khớp lệnh là lớn nhất. Các lệnh ATO (At-the-open) và ATC (At-the-close) sẽ được sử dụng trong phiên khớp lệnh định kỳ. Đây là 2 loại lệnh chỉ có khối lượng mà không có mức giá cố định, và được ưu tiên khớp trước tất cả những loại lệnh khác.

Ví dụ:

Ở phiên khớp lệnh mở cửa ATO của ngày 24/10/20xx, tôi có danh sách lệnh của 1 cổ phiếu XYZ như sau (đơn vị giá: nghìn đồng):

Lưu ý:

Các lệnh mua/bán sẽ không được khớp ngay khi được nhập vào trong phiên khớp lệnh định kỳ mà phải chờ khi kết thúc 15 phút nhập lệnh.

Sau khi hết 15 phút nhập lệnh, hệ thống của sàn sẽ tổng kết lại bằng cách…

…tính tổng lũy kế khối lượng mua (theo mức giá giảm dần) và khối lượng bán (theo mức giá tăng dần).

Ta có bảng sau:

Kết quả?

Tại mức giá 20.1, khối lượng khớp lệnh là 13.000 cổ phiếu (CP), lớn nhất so với các mức giá khác. Do đó, mức giá mở cửa của phiên giao dịch ngày 24/10/20xx là 20.100đ/CP với khối lượng giao dịch 13.000 CP.

Nếu bạn đặt mua ở mức giá cao hơn hoặc bằng 20.1 (cụ thể: giá 20.1 – 20.3) hoặc mua bằng lệnh ATO thì bạn đều khớp mua lệnh ở mức giá 20.1. Bạn sẽ không mua được CP nào nếu bạn đặt mua ở mức giá từ 19.8 – 20.0.

Nếu bạn đặt bán ở mức giá thấp hơn hoặc bằng 20.1 (cụ thể: giá 19.8 – 20.1) hoặc bán bằng lệnh ATO thì bạn đều khớp bán ở mức giá 20.1. Bạn sẽ không bán được CP nào nếu bạn bán ở mức giá 20.2.

Ví dụ trên có rõ ràng với bạn không?

Cách xác định mức giá đóng cửa trong phiên khớp lệnh định kỳ ATC (at-the-close) cũng được thực hiện hoàn toàn tương tự.

Chú ý:

Có một thuật ngữ luôn được sử dụng đó là: Giá tham chiếu.

Giá tham chiếu chính là giá đóng cửa của phiên giao dịch liền trước đối với 2 sàn HOSE và HNX.

Phiên khớp lệnh liên tục

Đây là phiên giao dịch mà các lệnh mua/bán sẽ được khớp ngay lập tức sau khi nhập vào hệ thống. Loại lệnh được sử dụng nhiều nhất là lệnh LO (hay, lệnh giới hạn, limited order).

Lệnh LO là lệnh yêu cầu mua hoặc bán tại 1 mức giá xác định (mức giá bạn đặt) hoặc TỐT HƠN.

Ví dụ:

Cổ phiếu XYZ đang có dư bán tại mức giá 20.5 với khối lượng 3.000 cổ phiếu. Giả sử bạn đặt mua tại mức giá 20.5 hoặc cao hơn, chẳng hạn 20.6, với khối lượng mua 1.200 cổ phiếu.

Trong trường hợp bạn chấp nhận mua ở giá 20.6, mức giá bán 20.5 được hiểu là TỐT HƠN so với yêu cầu của bạn.

Khi đó, ngay lập tức lệnh mua – bán sẽ ngay lập tức được khớp. Bạn sẽ khớp được 1.200 cổ phiếu tại mức giá 20.5 (hoặc 20.6, nếu bạn đặt giá LO là 20.6). Dư bán còn lại tại mức giá 20.5 là 1.800 cổ phiếu.

Có những loại lệnh nào được sử dụng khi mua/bán?

Ngoài lệnh ATO, ATC và lệnh LO đã được tôi lấy ví dụ ở trên thì còn một số loại lệnh cũng được sử dụng trong phiên khớp lệnh liên tục…

…bao gồm: MP, MTL, MOK, MAK…

Tuy nhiên, bạn không cần phải biết và sử dụng hết tất cả các loại lệnh này.

Theo tôi, nếu bạn là nhà đầu tư mới, bạn chỉ cần hiểu và biết cách sử dụng 3 loại lệnh: ATO, ATC và LO là đủ.

Trước khi đi vào thực chiến, tôi khuyên bạn nên xem video sau (để không bị mất tiền khi đầu tư):

Cách mua bán, giao dịch chứng khoán

Có 2 cách đặt lệnh mua bán chứng khoán phổ biến:

– Tự đặt lệnh thông qua phần mềm giao dịch
– Đặt lệnh thông qua môi giới

Để có thể đặt lệnh, bạn phải có tài khoản chứng khoán tại 1 công ty chứng khoán bất kỳ (tài khoản chứng khoán giống như tài khoản ngân hàng: tài khoản ngân hàng chứa tiền còn tài khoản chứng khoán chứa cả tiền và chứng khoán).
Sau khi có tài khoản chứng khoán, bạn có thể mua bán tất cả các mã đang giao dịch trên sàn chứng khoán mà không phân biệt tài khoản được mở tại công ty nào.

Hãy Đầu Tư
Kẻ thất bại luôn có lý do